Mikołaj Kopernik - Dumni z Polski

Nadesłał Aleksandra Mucha
Ĺroda, 22 marzec 2006
Do XVII w. pogląd na budowę świata oparty był na ideach starożytnych filozofów, przede wszystkim Arystotelesa. Panowało przekonanie, że Ziemia jest centrum Wszechświata, a Słońce i planety krążą wokół niej, gwiazdy zaś stanowią rozciągającą się nad planetami sferę stałą. Polski astronom, Mikołaj Kopernik, formułując teorię heliocentryczną, burzył panujące poglądy i spowodował, że każdy uczony musiał się o niej wypowiedzieć. I tak : Tycho de Brahe obserwował w 1572 roku gwiazdę supernową i stwierdził, że uważana za stałą strefa gwiazd również podlega zmianom. Kepler sformułował trzy prawa dotyczące ruchu planet, opierając się między innymi na obserwacjach Brahe'go. Galileusz jako pierwszy zaobserwował księżyce Jowisza i plamy na Słońcu. W końcu Newton odkrył prawo grawitacji, wyjaśniające wiele zjawisk zachodzących na Ziemi i we Wszechświecie. Przyjrzyjmy się sylwetce Mikołaja Kopernika - jednej z najbardziej fascynujących postaci okresu renesansu. Urodził się w Toruniu, a dokładnie 19 lutego 1473 r. Był najmłodszym z czworga dzieci toruńskiego kupca Mikołaja Kopernika i Barbary z domu Watzenrode. Miał 10 lat, gdy zmarł jego ojciec. Osieroconą rodziną zaopiekował się brat matki - Łukasz Watzenrode – przyszły biskup warmiński. Dzięki opiece wuja Mikołaj otrzymał gruntowne wykształcenie. Po ukończeniu nauki w szkole przy kościele Św. Janów w Toruniu rozpoczął studia na Akademii Krakowskiej. Jego nauka w Krakowie przypadła na czas, gdy na uczelni największy rozkwit przeżywała astronomia. Nauczycielem Kopernika był Wojciech z Brudzewa, którego wykładów przyjeżdżała słuchać młodzież z Niemiec, Węgier i Szwecji. Następnie studiował we Włoszech prawo, medycynę, a dodatkowo zajmował się matematyką i astronomią. Studia prawnicze rozpoczął w 1496 r. w Bolonii. W 1500 r. odbył praktykę prawniczą w kancelarii papieskiej w Rzymie. W Wiecznym Mieście wygłosił publiczny wykład z zakresu matematyki. W 1501 r. podjął w Padwie studia medyczne. W 1503 r. uzyskał w Ferrarze dyplom doktora prawa kanonicznego. Jednocześnie ukończył studia medyczne w Padwie, uzyskując prawo wykonywania praktyk lekarskich. W tymże roku Mikołaj Kopernik opuścił Italię i przybył na Warmię, gdzie od 1485 r. biskupem był Łukasz Watzenrode. U boku wuja uczestniczył w życiu politycznym, jeżdżąc na zjazdy stanów Prus Królewskich w Malborku, Elblągu, Toruniu. W chwilach wolnych od obowiązków przenosił na papier swoje poglądy. W Lidzbarku napisał „Komentarzyk o hipotezach ruchów ciał niebieskich” – pierwszy zarys swojej teorii. Przetłumaczył też na łacinę - „Listy obyczajowe, sielskie i miłosne” greckiego moralizatora Teofilakta Symokatty. Zostały one wydane w 1509 r. w Krakowie i dedykowane przez Mikołaja wujowi - biskupowi Łukaszowi. W ten sposób okazał wdzięczność swojemu protektorowi. Wkrótce po tym opuścił dwór w Lidzbarku i udał się do Fromborka. Kopernik od dziecka interesował się gwiazdami niebieskim. Mimo licznych zajęć, znajdował czas na obserwacje nieba, obliczenia i pisanie dzieła, które zawierało nowe spojrzenie na budowę świata i zapewniło swojemu autorowi ważne miejsce w historii nauki. Instrumenty, którymi się posługiwał, wykonał z drewna jodłowego, wzorując się na instrumentarium antycznym. Najprostszym przyrządem był kwadrant, którym mierzył kątową wysokość Słońca i Księżyca nad horyzontem. Do dokładniejszych pomiarów wysokości Kopernik używał przyrządu zwanego triquetrum, czyli trójkąta paralaktycznego, zaś do obserwacji gwiazd najbardziej skomplikowanego instrumentu – astrolabium (sfery armilarnej). Przyrządy te ustawiał przylegającym do jego kanonii ogrodzie, na dobrze wypoziomowanej płycie - pavimentum. Zarys swojej teorii budowy świata zawarł astronom w napisanym w 1510 r. „Komentarzyku”. Pismo to krążyło w odpisach wśród przyjaciół Mikołaja i uczonych. Swoje główne dzieło „De revolutionibus” („O obrotach”) ukończył w 1530 r., ale długo nie mógł się zdecydować na jego wydrukowanie. Teoria mówiąca, że Ziemia jest jedną z krążących wokół Słońca planet, stawiała Kopernika w opozycji wobec astronomów głoszących tradycyjne poglądy ptolemeuszowskie i wobec Kościoła. Mikołaj doskonale zdawał sobie z tego sprawę. Dopiero przybyły do Fromborka w 1539 r. Jerzy Joachim von Lauchen, zwany Retykiem, namówił Kopernika do wydania dzieła drukiem. Najpierw Retyk wydał w 1540 r. w Gdańsku Narratio prima” („Opowiadanie pierwsze”), które propagowało teorię heliocentryczną. Rok później opuszczał Prusy, zabierając ze sobą gotowy rękopis „De revolutionibus”. Zanim ukazała się całość, w połowie 1542 r. w oficynie Jana Luffta w Wittenberdze, wyszła rozprawka pod tytułem „O bokach i kątach trójkątów”, zawierająca trzy końcowe rozdziały księgi pierwszej „ O obrotach”. W całości „De revolutionibus” ukazało się drukiem w 1543 r. w Norymberdze. W tym samym roku Kopernik zmarł we Fromborku. Po jego śmierci dzieło zostało jeszcze dwukrotnie wydane w 1566 r. w Bazylei i w 1616 r. w Amsterdamie. Następnie przez ponad dwieście lat znajdowało się na indeksie ksiąg zakazanych. Kolejne wydania pojawiły się w XIX w. Pierwszy przekład „De revolutionibus” na język polski (wraz z „Opowiadaniem pierwszym” Retyka) opublikowany został w 1854 r. Kopernik zmarł w maju 1543 r. (z ustaleń historyków wynika, że między 21 a 24 maja)i spoczął pod posadzką katedry fromborskiej. Gdzie dokładnie jest jego grób, do dziś nie wiadomo. We Fromborku przetrwała pamięć o wielkim uczonym. Kapituła pierwsze epitafium wystawiła Kopernikowi w 1580 r. Po jego zniszczeniu, w XVIII w. wystawiła nowe (po stronie północnej nawy głównej na pierwszym filarze od prezbiterium) na miejscu nie mającym żadnego związku z miejscem pochówku astronoma. Przez wieki kultywowano pamięć o uczonym. Powstała również legenda, że był konstruktorem, budowniczym kanału doprowadzającego do Fromborka wodę z rzeki Baudy oraz urządzeń wodociągowych w tym mieście i w innych miastach pruskich. Choć to tylko legenda, świadczy ona o szacunku, jakim darzono doktora Mikołaja. Strony, z których można się dowiedzieć czegoś więcej o astronomie: www.pl.wikipedia.org/wiki/Mikołaj_Kopernik www.mateo.lo-zywiec.pl/koper/ www.gim2lub.scholaris.pl/koper.htm Przedyskutuj ten artykuł na forum.0 postów)